Zacofany w lekturze
http://zacofany-w-lekturze.pl/

Upr i umiarkowane zwycistwo, czyli sidme urodziny
Wypadaoby napisa jaki tekst  mwi rozsdek. Eee, nie chce mi si, moe jutro  odpowiadao wrodzone lenistwo. A moe by da sobie spokj?  szeptaa pokusa witego spokoju gdzie w mrocznym kcie. No we si ogarnij  szturchao poczucie obowizku. I tak z grubsza przez cay 2017 rok, sidmy rok blogowania. Majca liczne znaczenia sidemka tym razem symbolizowaa upr, by najzwyczajniej w wiecie sobie nie odpuci w nawale spraw domowych i subowych, i zwycistwo, moe niezbyt spektakularne, ale jednak odniesione.
Blogowo dziao si niewiele. Z nazwy bloga znikn przyswek beznadziejnie, bo uznaem, e troch si jednak z zalegoci odkopaem i trzeba to jako uczci. Zaoyem konto na Instagramie, ktry jest dla mnie rdem nieustannych zdziwie i zaskocze. W naiwnoci swojej uwaaem, e to miejsce do spontanicznego wrzucania obrazkw, tymczasem fotki ksiek wystylizowane s tam bardziej ni moje zdjcia lubne. W yciu nie bd mia tylu wieczek zapachowych, plastrw suszonej pomaraczy, szyszek i fikunych filianek, eby choby zbliy si do tamtejszej czowki. Ale jeli nie przeszkadzaj Wam ksiki rzucone na pierwsze to, jakie si nawino (albo na kota, jeli akurat mia ochot trwa nieruchomo przez minut), to zapraszam.
Czytelniczo byo tak sobie. Udao mi si przeczyta cae mnstwo ksiek, ale nic mnie nie olnio, poza powtrkowym i czytanym w ramach Nabokoviady W stron Swanna Prousta. Mimo szczerych chci wci nie zanosi si na skoczenie caego cyklu, tkwi w drugim tomie i czekam waciwie nie wiem na co. Trafio si natomiast kilka tytuw wartych wspomnienia i polecenia. Mio wspominam ksiki Natalii Rolleczek, czytane (znowu!) pod wpywem Pyzy Pruskiej, ktra zaproponowaa lato z powieciami polskiej autorki. Najlepsza okazaa si trylogia o Kubie znad Morza Emskiego, ktrej rzecz jasna jeszcze nie opisaem (mam za to tekst o rwnie bardzo dobrych Uroczych wakacjach). Obrodzio kryminaami, z ktrych dwa zdecydowanie si wyrniy. Pierwszy tym, e zaczyna si jak Krymina, a zmienia si w Literatur (prawa do tego stwierdzenia nale do Krlowej Matki): Czowiek bez psa Hakana Nessera to wietne studium rozpadu rodziny w obliczu tragedii, jaka j spotkaa. Drugi za  aska Anny Katoch  wyrnia udanie oddana atmosfera peerelowskiej beznadziei i interesujca zagadka mierci nastolatkw w niewielkim miecie. Wszystkim rozczarowanym pikujcym ostro ku ziemi cyklem Alana Bradleya o Flawii de Luce polecam now, interesujc bohaterk: Calpurni Tate, osbk, zdecydowanie niepasujc do rl spoecznych, w jakie chce j wtoczy rodzina.  Rzutem na tam do czowki doczya Agnieszka Haas i jej Olga i osty, nieoczywista, niepokojca opowie o zmaganiach z demonami wasnej przeszoci. Wrd nielicznych przeczytanych pozycji non fiction wyrni si Tomek Beksiski Wiesawa Weissa, bogato udokumentowane studium czowieka utalentowanego i wraliwego, ktry nie umia i na kompromis ani ze wiatem, ani ze sob.
Troch dugo wyszo, wic nie bd nad miar przedua. Gdyby kto chcia mi zrobi urodzinowy prezent, to prosz o zagosowanie na mj blog w rankingu blogw ksikowych (bez obaw, wystarczy kliknicie; mona oddawa gos raz dziennie do 14 stycznia. Dzikuj). A teraz ju zapraszam do baru na tradycyjne przekski i napoje. I mam nadziej, e spotkamy si na kolejnej rocznicowej imprezie za rok.

Lek na cae zo? (Jrgen Thorwald, Triumf chirurgw)
Triumf chirurgwGdy narkoza i antyseptyka opanoway szpitale i gabinety lekarskie, chirurdzy coraz mielej zaczli eksplorowa niedostpne im dotd narzdy i ukady. Prbowano coraz to nowych operacji, wierzc w to, e skalpel stanie si uniwersalnym remedium na wiele schorze wczeniej nieuleczalnych, a medycy stworz ponadnarodowe imperium chirurgw, oddane bezinteresownej walce o zdrowie pacjentw.
Idealizm a rzeczywisto. Te szczytne plany i idealistyczne marzenia rzeczywisto szybko i brutalnie rozbijaa w proch. Ani chirurgia nie staa si lekiem na cae zo, ani lekarze nie wyzbyli si osobistych ambicji czy uprzedze i czsto bezwzgldnie rywalizowali o palm pierwszestwa i uznanie. Drugi tom fabularyzowanej historii chirurgii Jrgena Thorwalda dostarcza na to wielu przykadw. Szczliwie dostarcza te mnstwa informacji o rozwoju tej dziedziny medycyny i pokonywaniu kolejnych barier, usuwaniu coraz to nowych biaych plam z mapy organizmu czowieka.
Dziadunio gawdziarz. Podobnie jak w Stuleciu chirurgw, narratorem jest Henry Steven Hartmann, rzekomy dziadek Thorwalda po kdzieli, ktrego szczegowe zapiski wnuk jakoby odnalaz i przeredagowa, by suyy potomnym. Dziadunio, ktry w poprzedniej czci obserwowa wprowadzanie narkozy eterowej i rodkw odkaajcych, teraz rwnie jest czynnym uczestnikiem ycia naukowego, zainteresowanym nowymi sposobami leczenia. Jedzi po wiecie, spotyka tuzw medycyny, uczestniczy w kongresach albo zbiera informacje od wiadkw, by by na bieco. Czytelnicy wraz z nim kr po mniej lub bardziej sawnych klinikach i szpitalach, wchodz do sal operacyjnych i pokojw pacjentw, wysuchuj referatw i zakulisowych plotek.
Usuwanie biaych plam. Ksika podzielona jest na trzy czci, omawiajce kolejno postpy w chirurgii stref od wiekw pomijanych przez lekarzy, w tym mzgu i jamy brzusznej, w walce z blem oraz rewolucyjne osignicia w leczeniu chorb puc, operowaniu otwartej klatki piersiowej i prby przeszczepw rogwki. Poznajemy profesora Kochera, ktry odway si operowa wole, cakowicie usuwajc tarczyc, uznawan za zbdn w organizmie. Ku swemu przeraeniu po kilku latach skonstatowa, e leczeni w ten sposb pacjenci cofnli si w rozwoju; na tym tle rozgrywa si dramat piknej crki milionera, ktra ma przez chwil do wyboru, czy pozosta oszpecon przez wole, czy odzyska peni urody, ale straci wadze umysowe. Lekarsk prno i przekonanie o wasnej nieomylnoci widzimy w przypadku leczenia krtani niemieckiego nastpcy tronu; niewaciwie wybrany, niekompetentny i arogancki specjalista, obdarzony zbyt duym zaufaniem, doprowadzi do tragedii. Historia pionierskich przeszczepw rogwki wpleciona jest w histori miosn w stylu Piknej i Bestii (plus tatu tyran), a partie omawiajce badania nad znieczuleniem miejscowym przypominaj opowieci o narkotykowych dowiadczeniach hipisw: poznajemy badaczy beztrosko zaywajcych kokain, by sprawdzi jej waciwoci znieczulajce (i wzmacniajce energi oraz usuwajce depresj), oraz Zygmunta Freuda, ktry za wszelk cen prbowa dokona wielkiego odkrycia, by mc wreszcie polubi ukochan. Tak z grubsza wyglda zarys zawartoci ksiki.
Thriller i melodramat. Z grubsza, bo Triumf chirurgw zawiera duo wicej informacji historycznych i medycznych, podanych przystpnie i w atrakcyjnej, beletryzowanej formie. Opowie HartmannaThorwalda jest zawsze interesujca, skonstruowana z duym wyczuciem dramatyzmu  niekiedy wrcz przypomina thriller, jak przy opisach operacji guza mzgu czy otwierania klatki piersiowej, zdarzaj si te partie melodramatyczne. Bohaterowie ksiki s bezinteresownymi, oddanymi nauce i dobru pacjentw lekarzami, bywaj byskotliwymi, ale nieznonymi dla otoczenia geniuszami albo zadufanymi w sobie bufonami  a wiat medycyny, mimo szczytnych ideaw, bywa tak samo jak inne sfery ycia peen napi, rywalizacji i intryg. Szczliwie w ostatecznym rozrachunku dokonany postp suy chorym, chocia troch smutno robi na myl o tym, e niemal sto lat po opracowaniu znieczulenie zewntrzoponowe wci nie jest oczywistoci w polskich szpitalach.

Przebudzenie (Emil Zola, Kartka mioci)
W swoim buduarze Izabela cka miaa Kartk mioci Emila Zoli, ktr podczytywaa w przerwach midzy rozmylaniami o koniecznoci sprzeday serwisu i kamienicy a marzeniami o nowej toalecie na wielkanocn kwest. Pomylicie: co? Zola, ten skandalista grzebicy si w spoecznych brudach, na stoliku panny na wydaniu? Dziwny pomys mia ten Prus.
Samotno w wielkim miecie
Trzydziestoletnia Helena po mierci ma przenosi si do Parya, gdzie w peryferyjnej dzielnicy prowadzi samotnicze ycie z crk, Joasi. Odwiedzaj j jedynie dwaj starzy znajomi: ksidz Jouve i jego brat, Rambaud. Kiedy pewnej nocy dziewczynka dostaje ataku, zrozpaczona matka przebiega okolic w poszukiwaniu lekarza, a wreszcie trafia do doktora Deberle. Lekarz czuwa wraz z matk przez ca noc przy ku dziecka, a wreszcie niebezpieczestwo mija. Wdziczna kobieta skada wizyt w domu doktora, poznaje jego on i jako ssiadka zostaje zaproszona do skadania wizyt w ogrodzie doktorostwa. W miar upywu czasu wizi midzy oboma domami si zacieniaj, a Helena odkrywa, e doktor Deberle coraz bardziej j pociga.
Pragnienie mioci
Prostolinijn, uczciw Helen to niespodziewane uczucie jednoczenie odstrcza i kusi. Po latach upienia nastpuje przebudzenie, przemone pragnienie mioci. Buntuje si przeciwko niemu, bo w yciu nie splamia si niczym niestosownym, a jednoczenie nie moe si oprze rodzcemu si uczuciu, ktre ostatecznie zwycia. Kobieta przestaje si broni, odrzuca rozsdek, mierzi j wasna prawo, ktra nie przyniosa jej nic oprcz chodu. Ostatecznym przeomem jest odkrycie, e mieszczaski wiat, ktrego potpienia si baa, gdyby zamaa zasady, przesiknity jest obud i za fasad pozorw nikt nie dba o moralno. Jednak oddanie si uczuciu przynosi pani Grandjean rozczarowanie i wielk tragedi.
Skromna galeria bohaterw
Drug obok Heleny gwn bohaterk ksiki jest jedenastoletnia Joasia, jej crka. Dziewczynka wta, nerwowa, wychowywana w domu, z dala od wiata i rwienikw, ktr kade wiksze wzruszenie czy przeycie wprawia w ekstaz, a potem w chorob. Ma ataki podobne do epileptycznych, zmienne nastroje, kocha matk do szalestwa i do szalestwa jest o ni zazdrosn; wykorzystujc swe sabe zdrowie potrafi manipulowa i Helen, i caym otoczeniem. Reszta postaci jest bardziej ni bezbarwna: o Henryku Deberle wiemy, e jest bogaty z domu i oddany pacjentom, jego ona Julietta to rozgadana sroka, ksidz Jouve i Rambaud to dwaj poczciwcy. Na tym tle wyraziciej wypada suca Heleny, Rozalka, i jej narzeczony, ktrych proste uczucie kontrastuje z miosnymi rozterkami pani Grandjean, a nawet chytra ndzarka, matka Ftu.
Pary  obojtny, ogromny, nieogarniony
Jest jeszcze inny bohater: Pary, a waciwie jego panorama rozcigajca si z okna mieszkania Heleny. Do samego miasta panie Grandjean nie jed, nie znaj jego budynkw i gwaru, ogldaj za to metropoli o rnych porach dnia i roku, w socu, deszczu, we mgle i niegu, o poranku i o zmierzchu. Pary jest pocigajcy i odpychajcy, miy i straszny, kuszcy i przeraajcy, a to, jak go postrzegaj, zaley od ich wasnego nastroju i nastawienia wobec wiata. Opisy miasta, wci tego samego jego wycinka, punktuj, podsumowuj kolejne wydarzenia w yciu Heleny i Joasi, chocia sama stolica pozostaje obojtna na losy ludzkich drobin: Pary [], ten towarzysz wszystkich owych chwil, niemy wiadek umiechw szczcia i ez, ktre zdaway si spywa wraz z falami Sekwany, pozosta nieczuy i zachowa pogod swego olbrzymiego oblicza. Czasem [Helena] czua w nim okruciestwo potwora, czasem askawo dobrotliwego olbrzyma. Teraz wiedziaa, e nie znaa go nigdy, by obojtny, ogromny, nieogarniony  jak ycie.
Niewinny naturalista
Trzeba przyzna, e na tle innych powieci Zoli Kartka mioci wypada zaskakujco niewinnie, na tyle, by moga znale miejsce w pokoiku panny ckiej. Gwny nacisk pooony jest na wtek uczuciowy, niezbyt odkrywczy: dwoje ludzi poczonych u wezgowia chorego dziecka, duszne rozterki kobiety, melodramatyczne sceny, tragiczny fina Czyta si bez przykroci, nawet z zainteresowaniem, ale brakuje tu ostrych diagnoz, jakie stawia Zola spoeczestwu, tego wnikliwego spojrzenia odkrywajcego rzeczy ukryte za zason pozorw. Pazur autor wida jednak w opisach zmiennego Parya, kinderbalu u doktorostwa, w studium mioci Rozalki i Zefiryna, scenach z kocioa czy wreszcie w epizodach choroby Joasi (swoj drog, uwielbiam ten moment w jake wielu powieciach, gdy doktor, chwytajc chorego za przegub, oznajmia tonem grobowym: Jeeli w cigu godziny [] nie oprzytomnieje, to koniec, a potem ordynuje przystawienie pijawek jako ostatniego rodka ratunku. Warto te jednak zwrci uwag na to, e po raz kolejny Zola wraca do kwestii dziedzicznoci: w rodzinie Heleny wystpoway choroba psychiczna i suchoty, wic matka boi si, e ujawni si u Joasi). Kartka mioci bdzie idealna na pocztek dla tych, ktrzy chcieliby przeczyta co Zoli, a niekoniecznie chc od razu zanurza si z gow w bajoro ludzkiej maoci, z takim upodobaniem zgbiane przez pisarza. Moe by te znakomit odtrutk na wspczesne powieci romansowo-obyczajowe.

Dom dwiczny, suchy i chrupki jak chleb jeszcze ciepy (Colette, Dom Klaudyny)
Dom KlaudynyDom Klaudyny nie jest dalszym cigiem cyklu o rezolutnej uczennicy, ktra staje si kobiet pragnc y peni ycia. Jest dla tego cyklu rdem, z ktrego czerpaa Colette: zbiorem wspomnie o wasnym dziecistwie autorki. Jego dominant czy motywem przewodnim jest posta matki, tej, ktra uksztatowaa crk, a potem wypucia j w wiat.
Zwrot ku przeszoci
Pisarz, jeli doyje pnych lat, zwraca si pod koniec ku przeszoci i albo jej zorzeczy, albo si ni rozkoszuje, napisaa Colette we wstpie do Domu Klaudyny, na ktry skadaj si teksty pisane, gdy autorka miaa 50, 60 i 70 lat, moga ju wic patrze na swoj przeszo z odpowiedniej perspektywy. Zdecydowanie jest ona dla pisarki rdem rozkoszy: wspomina dziecistwo ubogie, ale pene szczcia. rdem tego szczcia bya nie tylko swoboda i nieograniczony kontakt z przyrod, ale obecno tej, ktra zamiast oddala si ode mnie przez swoj mier, w miar jak si starzej, staje si dla mnie coraz bardziej zrozumiaa. Matce powicone jest najlepsze opowiadanie ze zbioru (Sido), przewija si te ona przez inne teksty. Jej wygld, charakter, przyzwyczajenia, powiedzonka, stosunek do zwierzt i ludzi, talent obserwacyjny, zdolno celnego formuowania myli, bezporednio  to wszystko po latach crka uwiecznia jako gwny element swej krainy dziecistwa. Nieco obok s i ojciec, i bracia (ktrym zreszt te powicia po opowiadaniu), gdy to matka spajaa rodzin i w obliczu finansowej nieudolnoci ma troszczya si o wszystko.
Pikna swoboda dziecistwa
Klaudyna i jej bracia roli na wsi, w skromnym domu, gdy rozrzutno ojca mocno uszczuplia majtek matki, a mimo to nie czuli, e im czego brak. Wczyli si po okolicy, wyczyniali najdziksze harce, wracajc jedynie na posiki. Matka, mimo i draa o dzieci, pozostawiaa im swobod, nie przelewaa na nie swoich lkw. W domu zatroskana, odzyskiwaa rado i spokj w kontakcie z przyrod: ogrodem i zwierztami. Dopeniaa swych obowizkw lojalnie. I dopiero po ich wypenieniu schodzia, po dwch stopniach, do ogrodu. I natychmiast opadao z niej wszystko chmurne wzburzenie, ca uraza. Obecno rolin dziaaa na ni jak odtrutka i nie widziaam, eby kto tak jak Sido potrafi uj r pod brod, aby zajrze jej w oczy. To po niej Colette odziedziczya mio do zwierzt, gdy i dla matki stanowiy niezbdny element ycia, byy dobrymi duchami domowymi. W Domu Colette znajdziemy zreszt kilka kolejnych wspaniaych portretw kotw, psw, a nawet pantery Ba-Tu i tustej gsienicy.
Nostalgia
Opowiadania najwczeniejsze, z tomu Dom Klaudyny (1922), s krtkimi migawkami, scenkami rodzajowymi z ycia rodziny. Matka jest w nich czasem gwn bohaterk, czasem pozostaje w tle, aby podsumowa poczynania innych lub przyj im z pomoc. Jest nieodcznym elementem ycia, krzepica jest wiadomo, e czeka, e pospieszy na ratunek, e nakarmi i utuli. Modsze o siedem lat s trzy obszerne portrety: matki (Sido), ojca (Kapitan) i braci (Dzikusy). Barw nabieraj ojciec i bracia, przewijajcy si we wczeniejszych miniaturach, a posta matki staje si konkretniejsza, bardziej wielowymiarowa. Kocowe Wesele (1943), wspomnienie dnia wasnego lubu, symbolicznie zamyka dziecistwo Colette, ktra pozostawia za sob matk i rusza z mem w nowy wiat, cho nigdy chyba nie przestanie tskni za najwczeniejszym etapem ycia. Ta nostalgia przepaja ca ksik. Drobiazgowo i plastyczno opisw, przywoywanie sw, barw, smakw, zapachw i faktur pokazuj, jak mocno dziecistwo tkwio w pamici pisarki, jak czsto musiaa siga do tych wspomnie pniej, by si pocieszy czy pokrzepi, zanurzy ponownie w mioci, jakiej jej wwczas nie brakowao. Matczyna do i ten pomie lampy, i ta zatroskana twarz, pochylona obok, to jest sam rdze, sam rodek tajemnicy, ktra krgami coraz sabiej uchwytnymi dla serca, coraz mniej przesyconymi wiatem w miar, jak si od niego oddalaj, otacza ciepy salon ze swoj flor citych gazek i faun niepochliwych zwierzt; dom dwiczny, suchy i chrupki jak chleb jeszcze ciepy; ogrd, miasteczko Dalej wszystko jest ju niebezpieczestwem, wszystko jest samotnoci.

Samotny wdrowiec (Igor Newerly, ywe wizanie)
ywe wizanie ywe wizanie to zabieg sadowniczy. Gazk jednego konara drzewa wszczepia si w drugi, by si zrosy, a tym samym nabray mocy i mogy opiera si ywioom. Operacj tak przeprowadzono na ulubionej gruszy Newerlego, a on sam postanowi takiemu zabiegowi podda biografi Janusza Korczaka, skrzyowa to, co pewne, z tym, czego mona si jedynie domyla, co trzeba rekonstruowa. Rezultatem ma by ksika ywa, przybliajca Starego Doktora, jego ycie, pogldy, czasy, w ktrych przyszo mu dziaa.
Scena po scenie Punktem wyjcia jest zamwienie na scenariusz filmu o Januszu Korczaku, ktrego Newerly by sekretarzem, wsppracownikiem i przyjacielem. Pisarz prbuje przeoy biografi Korczaka na jzyk kina. Rozmylajc o tym, jak w filmowych scenach pokaza najwaniejsze wydarzenia z ycia Korczaka, wraca pamici do swoich wspomnie i wertuje rda, odtwarza to historyczne i atmosfer dziecistwa i modoci swego bohatera, wskazuje wydarzenia i postacie, ktre mogy mie na niego szczeglny wpyw. Przeplata to scenami wspczesnymi: epizodami z wasnego ycia, rozmowami, rozmylaniami, wczajc czytelnika w proces przetwarzania pamici o Korczaku, pokazujc, czemu wybiera konkretne wydarzenia, czemu pisze o nikt tak, a nie inaczej.
Splecione konary Wybr takiej niejednolitej, nietypowej formy to wynik osobistego stosunku autora do bohatera. [] jeste czci mego ycia, najpikniejszym drcym doznaniem. By czas, gdy kochajc Ci buntowaem si, wynajdywaem dziwactwa Twe i bdy, i rzeczy nieporadne, eby si tylko wyzwoli spod Twego wpywu, wyy w czym wasnym. Te wszystkie refleksje, wspomnienia osobiste, to znw odgosy dzisiejszych aktualiw wdzieraj si natrtnie, gmatwajc tok narracji, mcc styl i klimat jakiej jednej formy. Newerly zastrzega wic sobie: Nie bd si oglda na adne konwencje, na adne prawida i obawy, czy to si mieci w danym gatunku literackim. Swobodnie, raz tym, raz tamtym narzdziem zalenie od potrzeby i tak, by porczniej dla mnie, lepiej dla rzeczy. I trzeba przyzna, e narracja, szczeglnie pocztkowo, mocno meandruje, porzuca wtek gwny, by zaj si obszernie jak spraw czy postaci poboczn: klimatem historycznym, wizami spoecznymi, rdami tej czy innej myli Korczaka, czynnikami, ktre uksztatoway go jako pisarza, pedagoga, czowieka. Tran i nuda Z tego splatania wychodzi ksika niezwykle interesujca, bardzo autentyczna i miejscami wrcz porywajca, ale niekiedy grzznca w zbyt drobiazgowym opisie kwestii drugorzdnych. Wida to szczeglnie w pierwszej jej poowie, powiconej dziecistwu i modoci Korczaka, czasom do koca I wojny wiatowej. To okres, dla ktrego Newerly dysponowa niewieloma rdami, gwnie wspomnieniami i pismami samego Korczaka. Pyta: Jakie warunki i bodce zoyy si na to, e wanie dziecko i tylko dziecko, jego wiat, jego sprawy, krzywdy i potrzeby? Gdzie szuka momentw przeomu, owych punktw zwrotnych, po ktrych nie ogldajc si na nic pody w raz obranym kierunku? Ogldamy chodne, spowite w konwenanse i samotno dziecistwo, nuda i higiena, tran i nuda, nieatwe z powodu choroby i mierci ojca, gdy Korczak przedwczenie musia wzi na siebie obowizki finansowe. Towarzyszymy mu w studiach, dyskusjach wiatopogldowych, gdy chonie nowe prcy socjologiczne, pedagogiczne, ideologiczne, gdy poznaje Wacawa Nakowskiego, Edwarda Abramowskiego, Ludwika Krzywickiego, Stefani Sempoowsk, w okresie fermentu wrd modziey na pocztku XX wieku. I tu, z braku rde, Newerlego ponosi. Prbuje na si wprowadzi akcenty ideologiczne, jakby nie dowierzajc, e czowiek wraliwy na krzywd spoeczn, na los dzieci i biedoty, nie opowiada si zdecydowanie po stronie lewicowcw, czynic mu z tego wrcz zarzut: Czemu, pytam, taki czowiek nie znajduje treci ycia w walce o wyzwolenie spoeczne, o nowy, lepszy ustrj? Dowizuje wic Korczakowi znajomoci w krgach rewolucyjnych, o ktrych rozpisuje si nazbyt obszernie. W latach szedziesitych, gdy ywe wizanie si ukazao, byo to mile widziane przez odpowiednie czynniki, a i zapewne odpowiadao pogldom Newerlego, teraz jednak razi brakiem subtelnoci, by nie rzec dobitniej  nachalnoci.
Samotny wdrowiec Ta prba wpisania Korczaka w jaki ruch masowy, upolityczniony tym bardziej wydaje si sztuczna, e sam Newerly nazywa Starego Doktora wyjtkowo samotnym wdrowcem: dla prawicy by ydem, dla ortodoksyjnych ydw  Polakiem, dla lewicy  sceptykiem, ktry nie czy spraw dzieci z walk o zmian ustroju, dla sanacji  lewicowcem, wrcz bolszewikiem, dla literatw  bytem osobnym, trzymajcym si z daleka od aktualnych prdw, dla pedagogw  radykaem w sprawach wychowawczych.
May PrzegldDruga poowa ksiki  ta porywajca  to opis dziaalnoci Korczaka, pracy literackiej i wychowawczej, codziennej krztaniny wrd sierot, redagowania Maego Przegldu. Tu Newerly jest pocztkowo towarzyszem w tych dziaaniach, wreszcie przyjacielem. Do narracji wchodzi ton bardzo osobisty, czynic j jeszcze bardziej przejmujc. Szczeglnie przy omawianiu Maego Dziennika w opowie wkrada si nuta goryczy. Unikatowy na skal wiatow eksperyment z gazet tworzon przez dzieci i modzie dla rwienikw, eksplozja talentw pisarskich i organizacyjnych, koczy si w atmosferze narastajcego antysemityzmu, a wspaniae pokolenie wychowane przez Korczaka przepado do imienia, na zawsze i ze wszystkim w anonimowej bratniej mogile. Czy by sens budzi uczucia patriotyczne i spoeczne, uczy pisania po polsku? Moe lej by im przyszo umiera na niekochanej ziemi nie umiejc po polsku?. Mimo tej wtpliwoci kreli Newerly znakomite portrety modych redaktorw Przegldu, aby cho w ten sposb ocali pami o nich i niezwykym dowiadczeniu, ktre stao si i jego udziaem. Wychowawca i cesarz  W ostatnich miesicach ycia, ju w warszawskim getcie, schorowany Korczak szuka ucieczki i pocieszenia w pisaniu pamitnika i lekturze Marka Aureliusza. ywe wizanie zamyka dialog tych dwch mdrcw, skromnych zmczonych i rozczarowanych wiatem, a mimo to do koca wiernych obowizkom, ktre wzili na siebie. Jeden zmar w obozie wojskowym, bronic swego pastwa, drugi zgin, bo sam sobie przysig troszczy si o wiat, o czowieka. Ksika Newerlego t drog obowizku, trudn i wyboist, pokazuje nader wyranie. Dziki swej niejednoznacznej formie literackiej jest nie tylko dokumentem, ale wci interesujc i yw (pomijajc fragmenty nacechowane ideologicznie) opowieci, ktrej co prawda daleko do szczegowoci i wywaenia biografii pira Joanny Olczak-Ronikier, ale ktra daje nam obraz bardziej osobisty i emocjonalny.

May zauek  cay wiat (Nadib Mahfuz, Hamida z Zauka Midakk)
Kairski Zauek Midakk nie ma w sobie nic ze wspaniaoci i przepychu Orientu. Jest brudn, boczn uliczn, gdzie swe znojne ycie prowadzi garstka ludzi zwizanych podobnym losem, ssiedzkimi swarami i plotkami, sympatiami i antypatiami. Dwa domy, kawiarnia, piekarnia, fryzjer, sklep z ciastem. Gdzie trwa wojna, ale tu jej si nie odczuwa.
Ciasny, ale wasny
Zauek Midakk dla jednych jest domem i niemal caym wiatem, dla innych stch dziur, ktra dawi i nie pozwala na realizacj marze. Egzystuje si tu spokojnie. Czasem wybuchnie awantura, jaki skandal na chwil przerwie marazm, ale poruszenie nie trwa dugo. wiat zewntrzny rzadko tu zaglda, chocia puls wielkiego miasta bije u wylotu uliczki. Pojawienie si kogo obcego zwiastuje kopoty, jak w przypadku Hamidy, przybranej crki swatki. Pikna, ale biedna dziewczyna marzya o lepszym yciu, strojach, klejnotach. Czy mona jej si dziwi, e posza za przystojnym modziecem, ktry omami j wizj lepszego ycia i to mimo tego, e bya zarczona z miym, lecz ubogim fryzjerem?
Mikrowiat
Polski tytu, niezgodny z oryginalnym, krzywdzi ksik, skupiajc nasz uwag na jednej postaci, zamiast na caym mikrowiatku Midakk. Losy Hamidy wcale nie s waniejsze od spraw i dramatw rozgrywajcych si w zauku, przynajmniej nie z perspektywy jej ssiadw. By moe gdybymy weszli w zauek wczeniej, poznalibymy dokadniej ycie waciciela kawiarni Hirszy, ktry wielokrotnie dawa powody do zgorszenia swym pocigiem do modych chopcw, a jeli pniej  to moe ssiedzi zajmowaliby si yciem wacicielki domu Sanijji Afifi, ktra wysza za modszego mczyzn. I czy skandal wywoany przez dziewczyn by inny od tego, ktry wybuch, gdy przyapano producenta kalek Zajta i doktora Busziego na pewnym wstrtnym procederze? Kade wydarzenie w tej maej spoecznoci wywoywao poruszenie, ale zawsze tylko chwilowe: Byy to plamy, ktre szybko rozpyway si i znikay na spokojnych, picych jego wodach i wieczorem nie pamitano ju przewanie o tym, co zdarzyo si rankiem. Po wszystkim mieszkacy zauka wracali do swej yciowej rutyny.
Tradycja i przeom
Nadib Mahfuz skupia w maej uliczce ca galeri typw ludzkich, mczyzn i kobiet, modych i starych, pogodzonych z losem lub prbujcych wyszarpa od niego lepsz egzystencj, pobonych i mniej religijnych, ubogich i zamonych. Kady z mieszkacw przesuwa si przed naszymi oczami, kady ma mniejszy lub wikszy epizod, w ktrym gra gwn rol, w ktrym moe si nam lepiej zaprezentowa. Opowie toczy si niespiesznie, w rytmie codziennego ycia. Poznajemy ten wiat w chwili przeomu. Zauek Midakk jest jeszcze gboko tradycyjny, z podziaem na czcigodnych i mniej czcigodnych, i patriarchalny (bo chocia widzimy piekark, ktra regularnie bija ma, to jednak bogata wacicielka kamienicy dochodzi do wniosku, e jednak przydaby si jej maonek), ale ju witaj zmiany. Wojna pozwala modym zakosztowa innego ycia: chopcy dziki pracy dla armii brytyjskiej uniezaleniaj si finansowo od ojcw, dziewczta rwnie pracuj, porzucaj zwyczajowe stroje na rzecz zwiewnych sukienek i zyskuj wiksz swobod.
Atrakcyjna emerytka
Hamida z Zauka Midakk powstaa w 1947 roku, ale dostojnego wieku po niej nie wida. Znakomity jzyk, nutki humoru, posmak egzotyki i barwne postacie sprawiaj, e czyta si j z niesabncym zainteresowaniem (chocia okadkowy opis z wydania Ksiki i Wiedzy zdradza nazbyt wiele, bdc rwnoczenie niezbyt precyzyjnym). Rzadko trafia si tak dobra powie obyczajowa. To jeszcze nie jest dzieo na miar Nobla, ktrego Mahfuz dosta 40 lat pniej, ale ju wiele obiecuje i zachca do pogbienia znajomoci z autorem.

Pranie literackie, cz. 3: Troska o bielizn i odzie
Dawnomy razem nie prali, czas wic naprawi to niedopatrzenie. Dzi z dziewitnastowiecznego szlacheckiego dworku przenosimy si do zagrody wiejskiej z lat pidziesitych XX wieku, gdzie kobiety uwanie wczytyway si w rozdzia Troska o bielizn i odzie w niezawodnym Poradniku gospodyni wiejskiej.
Odzie i bielizna niszcz si w znacznie krtszym czasie, jeli w por nie s uprane, oczyszczone z plam i kurzu, pocerowane czy zaatane. Nawet bardzo znoszona, ale starannie zacerowana, czysta i wyprasowana suknia lub koszula jest przyjemniejsza w wygldzie od nowej, a zmitej czy te poplamionej.
Wygld odziey caej rodziny wiadczy o starannoci gospodyni i jej umiejtnoci przyzwyczajenia domownikw do dbaoci o noszone ubrania.
Przechowywanie brudnej bielizny
Brudne suknie, bielizna lub inne odzienie powinny by przez kadego z domownikw chowane w osobnym, specjalnie do tego celu przeznaczonym miejscu. Rzeczy brudnych nie mona chowa lub wiesza razem z czystymi. Brudnej bielizny nie naley upycha i trzyma w miejscu pozbawionym przewiewu. Nie mona te chowa brudnej bielizny wilgotnej i przepoconej, poniewa moe zbutwie.
Najpraktyczniejszy do przechowywania brudnej bielizny jest kosz lub worek, ktry zawiesza si na strychu. Worek taki powinien mie duy otwr u gry i u dou. Przez grny otwr wkada si bielizn; dolny jest zwizany. Przed praniem rozwizujemy worek u dou, a rzeczy znajdujce si w nim wypadaj.
Brudnej bielizny nie naley dugo przechowywa. Dua ilo bielizny powoduje kilkudniowe pranie, ktre w pewnym stopniu zakca porzdek w domu, a przede wszystkim jest wyczerpujce dla gospodyni.
Pranie bielizny
Od dobrego prania zaley trwao i wygld naszej bielizny osobistej, pocielowej, firanek, obrusw i innych rzeczy.
Aby dobrze wypra bielizn, naley przygotowa odpowiedni ilo suchego myda (l kg na 100 sztuk) oraz proszku do prania lub sody (p kg na 100 sztuk), tar, bali, wyymaczk, krochmal i farbk oraz kocio do gotowania i garnki do grzania dostatecznej iloci wody.
Najbardziej rozpowszechniony sposb prania polega na tym, e ca przeznaczon do prania bielizn, oprcz bielizny kolorowej, ukadamy w balii, zalewamy zimn wod zmikczon proszkiem do zmikczania lub sod, i pozostawiamy na 12 godzin (najwygodniej na noc).
Rozpoczynajc waciwe pranie. wyciskamy bielizn z wody, w ktrej si moczya, namydlamy kad sztuk i pierzemy na tarze w ciepej wodzie z dodatkiem proszku do prania, uwaajc, aby mocniej i duej trze bielizn bardziej zabrudzon.
Po zmienieniu wody pierzemy bielizn po raz drugi i wkadamy do kota lub garnka do wygotowania. Do gotowania zalewamy bielizn zimn wod, dodajemy nieco proszku i drobno pokrajanych kawaeczkw myda. Bielizn gotujemy p godziny od chwili zagotowania. Po wygotowaniu wyrzucamy bielizn do balii, przepieramy jeszcze raz i puczemy parokrotnie zmieniajc wod.
Aby przeprowadzi pranie w sposb mniej mczcy, musimy mie kocio z cynkowej blachy z podwjnym dnem (grne jest dziurkowane) i szczeln pokryw. Do kota nalewamy tyle wody, aby po woeniu, bielizny nie przelewaa si przez brzegi. Wod wlewan do kota naley przemierzy, gdy od iloci wody zaley dodatek myda i proszku, a take ilo bielizny, ktr moemy w niej wygotowa.
Przestrzeganie podanych proporcji jest warunkiem dobrego wyprania bielizny. Na kade 8 litrw wody wlanej do kota naley doda 3 yki proszku i 5 dkg pokrajanego myda. W tej iloci wody z mydem i proszkiem mona wygotowa l kg bielizny.
Naley wic raz zada sobie trud i obliczy wod, mydo i proszek oraz zorientowa si, jakie sztuki bielizny mona w tej wodzie wygotowa.
Po dodaniu proszku i myda czekamy, a woda zagotuje si i do wrztku wkadamy such brudn bielizn. Gotowanie powinno trwa ptorej do dwch godzin, przy czym bielizna powinna si stale gotowa, a nie tylko sta na kuchni. Po wygotowaniu wylewamy zawarto kota do balii i po przestudzeniu pierzemy bielizn na tarze, a nastpnie kilkakrotnie puczemy.
W mydlinach pozostaych po wygotowaniu bielizny pierzemy bielizn kolorow, ktrej gotowa nie wolno.
Cig dalszy nastpi

Budapeszt w samo poudnie (John Lukacs, Budapeszt 1900)
Gdzie w Budapeszcie przeomu XIX i XX wieku uczniowie gimnazjum z roztargnieniem obserwowali dowiadczenie chemiczne wykonywane przez nauczyciela, gdy ich myli bdziy daleko poza szkolnymi murami. Tu dziaa Zwizek Zbieraczy Kitu i tu rozegraa si bitwa o Plac Broni. Boka, Nemeczek, Gereb, Kolnay, Czonakosz, Feri Acz i bracia Pastorowie dorastali w miecie opisywanym przez Johna Lukacsa, szybko rozwijajcej si metropolii, ktra wwczas przeywaa szczyt swej wietnoci. Uczyli si, bawili, przeywali pierwsze sukcesy i poraki, niewiadomi, co niesie im przyszo.
W samo poudnie
Dla Budapesztu  twierdzi Lukacs  rok 1900 to byo samo poudnie. Apogeum prosperity zbiego si z rozkwitem ycia kulturalnego. Nigdy wczeniej i nigdy potem Budapeszt nie by miejscem tak inspirujcym, tak pewnym siebie i penym energii. Zabiy to pniejsze dramatyczne wydarzenia historyczne: po I wojnie wiatowej miasto stao si nieproporcjonalnie wielk stolic okaleczonego pastwa (pust sal balow, jak to uj jeden z zagranicznych przybyszw), a pod koniec II wojny wiatowej lego w gruzach, z ktrych z trudem si podnosio, gdy nowe komunistyczne wadze nie spieszyy si z restaurowaniem tego matecznika wrogiej sobie buruazji.
Portret miasta
Sw intelektualn biografi Budapesztu (okrelenie prof. Jacka Purchli, redaktora serii Biblioteka Europy rodka) Lukacs kreli z rozmachem, ale te z widocznym upodobaniem i osobistym zaangaowaniem. Wgry opuci w 1946 roku, majc 22 lata, dowiadczywszy Holokaustu i radzieckiego wyzwolenia, mg wic poza licznymi rdami i opracowaniami siga do wasnych przey. Dostajemy wic nie histori miasta, lecz historyczny portret pewnego okresu, portret jego atmosfery, yjcych wtedy ludzi, ich sukcesw i poraek. Portret, co trzeba od razu powiedzie, niezwykle udany, miejscami wrcz porywajcy; skadaj si na nie tylko fakty, daty i nazwiska, lecz take (a moe przede wszystkim) smakowite cytaty, barwne porwnania, gawdziarski ton (plus, co wane, pikna szata graficzna oraz liczne archiwalne zdjcia). Lukacs, skupiajc si na Budapeszcie, lokuje go w wczesnym kontekcie politycznym, spoecznym, gospodarczym i kulturalnym; ukazuje na tle nie tylko Wgier czy Austro-Wgier, ale i Europy, wskazujc elementy wsplne, ale w gwnej mierze wszystkie odrbnoci decydujce o charakterze wgierskiej stolicy: wspistnienie ywioowego i niekiedy prymitywnego prowincjonalizmu z wielkomiejsk wraliwoci, autentycznym wyrafinowaniem, ktre wyrniao si poczeniem wgierskoci z kosmopolityzmem.
Fioki, kasztany i gulasz
Czytelnika, ktry w Budapeszcie nigdy nie by i by moe w ogle niewiele wie o miecie i samych Wgrzech, wprowadzi w lokalny klimat rozdzia Barwy, sowa, dwiki. Jak wyglda dzie, a jak noc na miejskich ulicach? Jak wyglday pory roku? Wiosn pachniay fioki, jesieni kasztany stukay o bruk, latem Budapeszt przypomina letnisko, zim na ulicach leaa gruba warstwa niegu, a w mieszczaskich domach podczas dugich kolacji spoywano wtedy cikostrawne dania: gulasz, pieczenie, kiebasy, dziczyzn Kolejne czci omawiaj rozwj miasta i struktur jego mieszkacw: poszczeglne dzielnice i charakterystyczne budowle, cierajce si i czce architektoniczne wpywy, ulubione miejsca budapeszteczykw: kawiarnie, restauracje, promenady, ale te warunki mieszkaniowe, komunikacj, usugi publiczne (w tym rwnie domy publiczne), rol poszczeglnych warstw spoecznych  arystokracji feudalnej i finansowej, szlachty, mieszczastwa, robotnikw. Nie brzmi to moe fascynujco, ale Lukacsowi udaje si tchn w te rozwaania ycie; nic nie jest dla niego mao istotne  nawet przemiany kulinarnych obyczajw budapeszteczykw czy ich ulubione napoje.
Zmierzch
Poniewa to wanie w 1900 roku swoje korzenie maj prdy ideologiczne i zjawiska, ktre odcisn swoje pitno na kolejnych dziesicioleciach wgierskiej historii, kolejny rozdzia analizuje ycie polityczne: nie tylko jego gwny nurt skupiony w parlamencie, ale te krystalizowanie si wgierskiego nacjonalizmu, antysemityzmu i ruchu robotniczego. W przyszoci swoj rol odegraj te przedstawiciele pokolenia 1900, jak nazywa je Lukacs, czyli ludzie uformowani w atmosferze kulturalnej tego okresu, w tym niemal wszyscy wgierscy noblici. Autor kreli sylwetki wybranych postaci i wskazuje te czynniki, ktre ich ksztatoway  znakomite szkoy i stoeczne kawiarnie, penice funkcje orodkw dyskusyjno-towarzyskich.
Budapeszt pozostawiamy w przededniu I wojny wiatowej, ktra pooya kres dawnemu yciu, przyniosa nieodwracalne zmiany, pogbia podziay: Budapesztprowincja, lewicaprawica, ydzinie-ydzi. Kolejne dziesiciolecia ogldamy ju w przyspieszonym tempie a do ostatniego ciosu, jaki spad na miasto: pacyfikacji powstania 1956 roku. Lukacs swoj ksik napisa jeszcze przed upadkiem komunizmu (wydano j w 1988 roku), w zakoczeniu mg wic sytuacj stolicy oceni z umiarkowanym optymizmem: znikny co prawda gruzy, ale bolesne podziay i wspomnienia pozostay.
Niespodziewany epilog
Zaczem od wspomnienia Chopcw z Placu Broni i na bohaterach Molnara chciabym skoczy. Jako chopiec czsto si zastanawiaem, jakie byy ich dalsze losy po mierci Nemeczka i stracie ukochanego placu. Budapeszt 1900 dopisuje cig dalszy do powieci Molnara. Ich samych i ich synw czekay krwawe bitwy Wielkiej Wojny, a jeli przeyli  dojmujcy bl po odebraniu Wgrom wikszoci ziem. Ktrzy z nich wsparli komunistyczny reim Beli Kuna, a ktrzy wiernie suyli regentowi Horthyemu? Czy znaleli si wrd nich zwolennicy strzaokrzyowcw? Czy wraz ze swoimi dziemi padli ofiar deportacji do Auschwitz albo zginli podczas radzieckiego oblenia? Czy patrzyli, jak upada niepodlegociowy zryw jesieni 1956 roku? Wyemigrowali czy doyli gulaszowego komunizmu? Jakkolwiek potoczyo si ich ycie, zapewne znajdowali pociech we wspomnieniach z dziecistwa, zanim jeszcze tamten bezpieczny wiat leg w gruzach.

Raj dziecistwa (Natalia Rolleczek, Kuba znad Morza Emskiego)
Kuba znad Morza EmskiegoKub znad Morza Emskiego doceni wszyscy, dla ktrych podwrkowy trzepak stawa si, w zalenoci od potrzeb, statkiem piratw albo kosmiczn rakiet, a pobliskie krzaki  jaskini zbjcw, partyzanck baz, paacem ksiniczki, sklepem warzywnym czy co tam jeszcze wyobrania podpowiadaa. Bo wyobrania w yciu gwnego bohatera ksiek Natalii Rolleczek odgrywa rol pierwszoplanow.
Raj dziecistwa
Kuba ma siedem lat. Jego mama zmara, a ojciec pracuje na kontrakcie w Afryce. Chopiec mieszka z dziadkami i gromadk krewnych w willi z ogrodem, ktry jest dla niego niemal caym wiatem:
ycie Kuby upywao na hasaniu po ogrodzie. Krzaki berberysu, kilka liw, klomby piwonii nie byy w stanie przesoni faktu oczywistego dla chopca: istniay tu z rwn wyrazistoci prerie Dzikiego Zachodu, jak i sawanny Afryki. Stary wodocig, najwierniejszy przyjaciel Kuby, mg by zarwno szarujcym nosorocem, do ktrego strzelao si lec na brzuchu, jak i szlabanem zamykajcym drog autu. Ukryta za trzema liwami stara budka ze spadzistym dachem i loszkiem w ziemi sucym do przechowywania narzdzi ogrodniczych stanowia  zalenie od okolicznoci  olbrzymi gr lodow dryfujc prosto na brygantyn z Morza Emskiego albo te labirynt dla ukrycia skarbw pirackich.
I na ten cudowny zaktek magistrat podnosi witokradcz do. Na wywaszczonym terenie stan ma banalny blok. Kuba czuje, e jego wiat si koczy, chyba e sam powstrzyma budow. Genialny plan ratunkowy okae si jednak katastrof.
Rodzina, ach rodzina
W starej willi mieszka sporo osb. Gwnymi opiekunami Kuby s dziadkowe  szlachetny lekarz-spoecznik z niezomnymi zasadami i zajmujca si domem babcia, bezwzgldnie demaskujca wszystkie sprawki Kuby, a rwnoczenie szafarka przysmakw, ktrej nie opacao si podpada. Piterko zajmowa nadty wasn urzdnicz godnoci wuj Henryk i surowa ciotka Wacawa wraz z bliniaczkami, ktre wielokrotnie przyprawiay Kub o bl gowy. Jest jeszcze cicha ciocia Ala i wuj Boromeusz, cho ten rzadko bywa w domu. Do tego dwa psy, pacjenci dziadka, gocie i sublokatorzy; a trudno za wszystkim nady. Chopiec jednak ze wszystkich si stara si by na bieco, zawsze chce jak najlepiej, ale czsto wszystko sprzysiga si przeciwko niemu.
Chopiec katastrofa
Specjalnoci Kuby s katastrofy. Energiczny i pomysowy chopiec ciga je sobie na gow zupenie mimowolnie, kiedy wspaniale obmylane zabawy  jak pogrzeb azteckiej krlowej  albo szlachetne w intencji porywy (jak zbirka na ocalenie domu) pocigaj za sob opakane skutki i nieuchronn kar (w tym, niestety, lanie). Wybryki Kuby wywouj mniejsze lub wiksze poruszenie, niekiedy wrcz konieczno zwoania sdu rodzinnego (znakomita scena!). Chopiec nie jest jednak dla najbliszych tylko niesfornym urwipociem. Co prawda jego bujna wyobrania, pomysowo i gadulstwo przysparzaj mu chwilowych kopotw, to jednak Kuba chonie mdre nauki dziadka i babci, a oni raz dyskretnie, raz bardziej zdecydowanie prostuj cieki jego postpowania. e takie wychowanie przynosi dobre skutki, okazuje si, gdy ojciec chce zabra chopca do Maroka, a roztaczana przez niego wizja nowego ycia wcale si Kubie nie podoba. Ostatecznym za potwierdzeniem, e jego miejsce jest wanie w krakowskiej willi, staje si heroiczny czyn na pozr oschej i surowej ciotki Wacawy, ktra na zawsze zyskuje kcik w chopicym sercu.
Na wakacjach i pod choink
Natalia Rolleczek nie poprzestaa na jednej ksice o Kubie; powstay jeszcze dwie: Wyspa San Flamingo i Choinka z Monte Bello. Mimo egzotycznych tytuw ich akcja rozgrywa si w Polsce. Pierwsza jest opowieci o wakacyjnych przygodach Kuby, ktrego wuj Boromeusz zabiera nad jezioro; druga za to na poy baniowa historia boonarodzeniowa. W Wyspie Kuba schodzi na nieco dalszy plan, staje si raczej widzem ni bohaterem; obserwujemy przemiany dwunastoletniej Mili, ktra wraz z Kub znalaza si pod opiek wuja, poznajemy te Janka, obdarzonego rwnie bujn wyobrani jak Kuba, niepoprawnego marzyciela. Jest tu duo melancholii i spokoju, chocia nie brakuje te epizodw dramatycznych. Rolleczek zwraca uwag na tkwic w kadym z nas  a szczeglnie w dzieciach  potrzeb akceptacji. Choinka te utrzymana jest w spokojniejszym tonie, nieco baniowym, onirycznym, bo czsto tak samo jak Kuba nie wiemy, czy wydarzenia, ktre ogldamy, s prawdziwe, czy moe jedynie si przyniy, s sennym majakiem. W Wyspie poznajemy lepiej wuja Boromeusza, niefrasobliwego geologa, w Choince duo miejsca zajmuj ciotki: Ala i Wacawa, poznajemy te ukrywan stron charakteru wuja Henryka, a przede wszystkim zanurzamy si w witecznej atmosferze czasw, gdy karpia i choink si zdobywao, ale za to pada nieg. Duo niegu.
Morze zielone i sodkie
Tylko raz w yciu, w dziecistwie, pojawia si morze zielone i sodkie. Poza nim wszystkie inne morza wiata s sone, gorzkie i gro rozbiciem, odwodzc daleko od rodzinnego domu  napisaa Natalia Rolleczek w przedmowie adresowanej do swego starszego syna, ktry jak najszybciej zerwa chcia z dziecistwem. Nie gard tym okresem, nie lekcewa go, mwi mu matka. Jeszcze zatsknisz za t swobod i beztrosk. I trzeba przyzna, e przygody Kuby budz tsknot za Morzami Emskimi, za t nieograniczon niczym wyobrani, ktra stary hydrant zmieniaa w szarujcego bizona i rozpdzony pocig. Ich autorka umiejtnie miesza lekko ironiczny humor i szalone perypetie z powaniejszymi refleksjami. Pokazuje, jak wana jest rodzina, wsparcie, jakie daj sobie najblisi, czsto niesprawiedliwie oceniani czy niedoceniani; jaki punkt odniesienia na cae ycie stanowi dom i zasady, jakie nam wpoi. To wszystko Rolleczek przekazuje z wdzikiem i jakby mimochodem, unikajc natrtnego dydaktyzmu.
PS 1. Oddzielny poemat naley si przecudownym ilustracjom Teresy Wilbik, ale nie umiem w poematy.
PS 2. Ksik przeczytaem (powtrnie, po dziesicioleciach) w ramach akcji Urocze wakacje z powieciami Natalii Rolleczek, zainicjowanego przez Pyz, ktrej wpis gorco polecam. Warto te zajrz do To przeczytaam.

Trup na play, trupy w szafie (Aneta Jadowska, Trup na play)
Trup na playTo miaa by lekka, bezpretensjonalna lektura na dwa wieczory. I bya  do czasu, gdy do trupa znalezionego na play zaczy docza trupy wypadajce znienacka z rodzinnej szafy wprost pod nogi energicznej bohaterce. 
Denat w kpielwkach
Magda Garstka, po studiach w odzi, gdzie od mierci ojca mieszkaa z ciotk, wraca do rodzinnej Ustki. Chwilowo, eby zastanowi si, co dalej. Pomaga wic babci w prowadzeniu pensjonatu, pracuje te jako kelnerka w kawiarni. Pewnego dnia podczas porannego spaceru po play znajduje trupa. Co prawda denatem zajmuj si policjanci, ale dziewczyna nie zamierza zostawia ledztwa w ich rkach, szczeglnie e mczyzna wynajmowa pokj u jej babci. Tajemniczy przybysz intensywnie czego szuka w okolicy, Magda rusza wic po jego ladach. Przy okazji odkrywa, e w maym miecie niewiele da si ukry przed ludzkimi oczami, a ona  jako wnuczka swojej babci  atwo zdobywa zaufanie swoich rozmwcw. W pewnym momencie jednak sprawa topielca schodzi nieco na dalszy plan, bo w pensjonacie dochodzi do dziwnych wydarze.
Powrt do domu
Aneta Jadowska zgrabnie wykorzystuje motyw powrotu w rodzinne strony w poszukiwaniu siebie i dla zmierzenia si z niejasnymi wydarzeniami z przeszoci. Od mierci ojca mino sporo lat, ale Magda wci zastanawia si, dlaczego opieki nad ni w tamtym czasie nie przejli dziadkowie. Ta niewiedza rzuca cie na stosunki z babci, ktra jest dynamiczn starsz pani realizujc swoje marzenia: jej lista rzeczy, ktrych chciaaby sprbowa, jest naprawd duga. Poza tym w Ustce mieszka stryj dziewczyny, policjant, ktry nie do, e zawsze spieszy bratanicy z pomoc, to jeszcze chyba dyskretnie sprzyja prowadzonemu przez ni ledztwu, ujawniajc wicej, ni powinien. Poza czynnociami dochodzeniowymi Garstk pochania praca i w pensjonacie, i w kawiarni  bardzo lubi to miejsce, gdzie poza pysznymi wypiekami i kaw mona dosta wytwarzane na miejscu krwki. Wcale bym si nie zdziwi, gdyby faktycznemu producentowi skoczya sprzeda, bo wizja tych sodyczy szalenie pobudza kubki smakowe. Podobnie obrazy morza, play i miasteczka wzbudzaj ch natychmiastowego wyjazdu do Ustki, gdzie z torebk krwek mona spacerowa po brzegu obmywanym falami.
Zakcona sielanka
Trup na play to jednak nie tylko sympatycznie napisany krymina z elementami obyczajowymi i spor dawk humoru (bardzo udany opis wieczoru panieskiego kuzynki Magdy) oraz zarysowujcym si wtkiem uczuciowym. Mamy tu te opowie o silnych rodzinnych wizach: Garstkowie zawsze s gotowi sobie pomaga i si chroni; wracajca po latach do Ustki Magda czuje si, jakby nigdy nie wyjedaa. T sielankowo przeamuje Jadowska, poruszajc kwesti przemocy domowej, wstydliwie ukrywanej przez dugie lata. Wskazuje, e to nie tylko problem rodzin patologicznych, wyksztacenie i stan majtkowy nie maj znaczenia. Podkrela, jak trudno jest si ofiarom wyrwa i rozpocz nowe ycie; kluczowe znaczenie ma tu wsparcie nie tylko prawne i materialne, ale rwnie psychologiczne; znalezienie bezpiecznego miejsca, w ktrym mona odzyska kontrol nad wasnym yciem.
Nie tylko dla kobiet
Sposb prowadzenia wtkw (i bardzo obiecujcy napis na okadce, e jest to pierwszy tom cyklu Garstka z Ustki) kae si spodziewa cigu dalszego. Bd go wypatrywa, bo zapowiada si bardzo obiecujco. Wbrew dawanym Magdzie przez wszystkich mieszkacw zapewnieniom, e Ustka to miejscowo spokojna, zapewne miasto stanie si miejscem, gdzie skupia si bdzie rnoraka przestpcza aktywno. Ku utrapieniu policji, dla urozmaicenia ycia energicznej Garstce i ku uciesze czytelnikw. Gdyby tylko wydawca zrezygnowa z reklamowania powieci Jadowskiej sloganem rozrywkowy krymina w stylu Joanny Chmielewskiej dla trzech pokole kobiet. Podobiestwa z Chmielewsk kocz si na tym, e autorka i bohaterka s kobietami, no i e mamy trupa. Ograniczanie za odbiorcw ksiki wycznie do kobiet, nawet ich trzech pokole, to strata dla czytelnikw pci mskiej, ktrzy Trupa na pewno nie odrzuc ze wstrtem. Pomijajc ten marketingowy zgrzyt, cykl o Garstce zapowiada si bardzo smakowicie. Jeli si porzdnie rozkrci, to Aneta Jadowska ma due szanse na otrzymanie honorowego obywatelstwa Ustki za promowanie urokw tego nadmorskiego miasta. O ile w nastpnym tomie nie umierci burmistrza

Najwikszy karawanseraj na wiecie (Magorzata Szejnert, Wyspa klucz)
Wyspa kluczNiepozorna wyspa u wybrzey Nowego Jorku staa si u schyku XIX wieku najwikszym karawanserajem na wiecie. Odtd przez p wieku przewala si tdy bdzie nieprawdopodobna zbieranina ludzka, gesty, rysy, spojrzenia, postawy, fryzury, pejsy, brody, czapki, mycki, turbany, chustki, fartuchy, kaftany, buty, walonki i apcie. Milionowe rzesze ludzi z caego wiata, zwabionych do Nowego wiata nadziej na lepsze ycie.
Stacja imigracyjna
Wyspa Ellisa jako stacja imigracyjna portu Nowy Jork, zacza dziaa 1 stycznia 1892 roku. Pierwszym przybyszem, ktry oficjalnie do niej wkroczy, bya pitnastoletnia Irlandka Annie Moore; starannie j wybrano, by budzia ciepe, przyjazne uczucia. Ma by bohaterk z bajki  schludnym Kopciuszkiem, ktry w Ameryce zostanie krlow. Potem ju nie byo tak baniowo: ani napywajce tumy nie byy schludne, ani nie czeka ich w Ameryce krlewski los. O ile w ogle udao im si przej surowe kontrole. Stany Zjednoczone, ten kraj ludzi wolnych, nie yczyy sobie bowiem, by jego granice przekraczali idioci, chorzy umysowo, ndzarze, poligamici, osoby, ktre mog si sta ciarem publicznym, cierpi na odraajce lub niebezpieczne choroby zakane, byy skazane za zbrodnie lub inne haniebne przestpstwa, dopuciy si wykrocze przeciwko moralnoci.
Pracownicy
Dla kontrolowania szerokiego strumienia pasaerw stworzono rozbudowany i sprawny aparat urzdniczy. Na jego czele sta mianowany przez samego prezydenta komisarz; co ciekawe, stanowisko to zajmowao kilku ludzi, ktrzy jako imigranci sami przeszli przez Ellis Island, a dziki temu mieli szczeglnie yczliwy stosunek do przybyszw. Wszyscy funkcjonariusze mieli mas pracy; lekarze na przykad w szczytowym okresie mieli okoo szeciu sekund na wyuskanie chorych z tumu. Dopiero tak wybranych badano dokadniej. Oprcz lekarzy potrzebni byli tumacze (wrd nich by przyszy burmistrz Nowego Jorku Fiorello La Guardia), opiekunowie spoeczni (i opiekunki), archiwici, urzdnicy od spraw deportacji, obsuga techniczna cznie siedemnacie kategorii pracownikw, ktrzy dbali, by ten wielki mechanizm sprawnie dziaa.
Imigranci
A pasaerowie trzeciej klasy, przywiezieni przez statki w urgajcych ludzkiej godnoci warunkach, szli i szli:
Kiedy staam i patrzyam na przechodzcych imigrantw, mylaam, e to si nigdy nie skoczy, kada minuta bya godzin (). Lekarze sprawdzali oczy i gowy (). Dwie matrony bardzo powane i dostojne stay, obserwoway i od czasu do czasu wycigay z szeregw jak kobiet lub par. Urzdnicy rozstawieni w rnych miejscach wydawali dziwne polecenia w obcych jzykach. Dzieci pakay, szarpay matki za spdnice, a zy ciekay smugami po ich zmczonych i brudnych twarzach (). Byo tak wielu sabych i zagodzonych, tak wielu odraajcych i brudnych () upokorzonych i tak biednych, tak strasznie biednych! (ze wspomnie urzdniczki Maud Mosher o pierwszym dniu pracy na wyspie).
Wrd nich Wosi, Niemcy, Anglicy, Skandynawowie, Irlandczycy, ydzi, Meksykanie i oczywicie Polacy. Ponad ptora miliona tych, ktrzy ruszyli przez Hamburg do Ameryki w nadziei na lepszy los. Gdy si nieco urzdzili, prbowali cign rodziny. Inni przepadali bez ladu w obcym wiecie, tak rnym od mazowieckich czy podlaskich wsi, jak bohaterowie Za chlebem Sienkiewicza. Ciekawe, czy znalaz si tu i Antek Boryna uciekajcy przed kar?
Mozaika z drobnych kamyczkw
Magorzata Szejnert ukada swoj opowie niczym mozaik: drobne kamyczki  portrety urzdnikw i imigrantw, wydarzenia historyczne, statystyki, wspomnienia i relacje, fotografie  tworz wielki fresk. Zaczyna od chwili gdy niewielka wysepka stanowia wasno Indian, ktrzy poawiali tam ostrygi, by przeledzi jej rozwj, upadek i ponown wietno. Bo fala przybyszw opada wraz z wybuchem I wojny wiatowej, a w latach trzydziestych zostaa dodatkowo ograniczona, gdy ogarnite wielkim kryzysem Stany Zjednoczone przeyway gospodarcze zaamanie. Zreszt cokolwiek si dzieje na wiecie, w polityce, biznesie uczciwym lub czarnym, w rozrywce, w odkryciach, a nawet w przyrodzie (Etna), trafia na wysepk; Ellis i reszta wiata to naczynia poczone  wzmianka o Etnie wie si z napywem Sycylijczykw, ktrzy stracili wszystko wskutek jej wybuchu w 1908 roku. Kres dziaalnoci stacji nastpi w 1954 roku. Od tej pory zabudowania niszczay, a wreszcie podjto decyzj o przeksztaceniu ich w Muzeum Imigracji: ciga ono obecnie rocznie na wysp wicej ludzi ni w szczytowym momencie funkcjonowania jako orodka imigracyjnego.
Klucz moe otworzy wiat i moe go zamkn
Magorzata Szejnert idealnie dobiera materia, bardzo zrnicowany, barwny, fascynujcy. Ogldamy funkcjonowanie Wyspy Ellisa w rnych okresach i z rnych perspektyw (cho perspektywa imigrantw jest najsabiej reprezentowana). Wtki si pojawiaj i znikaj, skacz w czasie i przestrzeni, by za kadym razem wrci do tego maego skrawka amerykaskiej ziemi, poszerzajc i pogbiajc obraz miejsca, ktre niczym klucz moe otworzy wiat i moe go zamkn. Ile ludzkich dramatw i radoci widziao to miejsce? Pewnie tyle, ilu ludzi tu dotaro. Czasem udaje si przeledzi ich dalsze losy w nowej ojczynie, czasem stanowi jedynie nazwisko w statkowym manifecie, spisie pasaerw, albo anonimow twarz na fotografii.
Potny niedosyt
Od dawna adna ksika nie wywoaa u mnie tego smutnego poczucia, e jest za krtka. Celebrowaem kad stron, ogldaem wnikliwie kolejne zdjcia, przeczytaem nawet uwanie przypisy (to akurat moje hobby, ale w Wyspie kluczu w przypisach kryje si mnstwo interesujcych detali, ktre nie zmieciy si w tekcie gwnym), niemale planowaem czytanie indeksu nazwisko po nazwisku. Ale i tak si skoczyo za szybko, zostaem z potnym niedosytem i przekonaniem, e Wyspa klucz na pewno znajdzie si wrd najlepszych ksiek tego roku.

A mi si chce wyj z kina (Tove Jansson, Soneczne miasto)
Soneczne miastoOkadka Sonecznego miasta jest wrcz nieprzyzwoicie jasna i radosna, chocia sama ksika, na ktr skadaj si dwie minipowieci, taka nie jest. Bohaterowie tytuowego utworu co prawda mieszkaj na sonecznej Florydzie, ale ich ycie toczy si raczej monotonnie i niewiele w nim janiejszych chwil, a akcja Kamiennego pola toczy si co prawda w wakacje, ale nad szarym Batykiem.
Raj dla emerytw
Saint Petersburg na Florydzie to miasto wyspecjalizowane: zapewnia ciepy klimat i opiek starszym ludziom zjedajcym tu z caego kraju. Rwnie pensjonat Butlar Arms zamieszkuj emeryci, gromadka kobiet i jedyny mczyzna, pan Thompson, zoliwiec, ktry doprowadza do szau i ez zarzdzajc tym miejscem pann Frey i drani konserwatora, Johansona. Pomijajc wybryki Thompsona, lokatorki pensjonatu maj spokj, prowadz ustalony tryb ycia, a najdrobniejsza zmiana wprowadza niepokj. Spacery, czytanie, robtki rczne, wysiadywanie na werandzie, opowieci i ploteczki to tre ich ycia. Mieszkaj obok siebie, ale niewiele o sobie wiedz. Kady tu co ukrywa, kady po trosze pozuje. Z niecierpliwoci wygldaj jedynie wiosennego balu, to najbardziej ekscytujce wydarzenie w miecie, okazja do odejcia od nijakiej codziennoci, przydania jej odrobiny blasku, cho w gruncie rzeczy i ten bal jest rwnie smutny jak reszta ycia pensjonariuszy.
Klasyczny Pimowiec
W Kamiennym polu Jansson wraca w sceneri lepiej sobie (i swoim czytelnikom) znan: nad chodny Batyk, gdzie lato jest krtkie i niezbyt upalne. Bohater opowiadania to typ wielokrotnie opisywany przez Jansson  klasyczny Pimowiec, stary czowiek, wiecznie niezadowolony, wiecznie naburmuszony i tak skupiony na sobie, e uczucia i potrzeby innych niewiele go obchodz. Jonasz, dziennikarz, idzie na emerytur, eby pisa biografi pewnej postaci historycznej, Ygreka. W wakacje wyjeda z crkami do domku nad morzem, by pracowa, nie moe si jednak skupi na pracy. Nie udaje mu si uchwyci swego bohatera, nie potrafi znale do niego klucza. Im duej analizuje t historyczn posta, tym mniej ma przekonania do swojego zadania: Musz wkopa si w to jego kamienne pole, wygrzebywa z niego, szuka dalej, pisa dalej  ale tam pewnie jest pusto a do dna, a do pierwotnej skay. Tymczasem obcowanie z Ygrekiem zmusza Jonasza do wkopywania si we wasne kamienne pole, a to, co odkrywa nie napawa go dum. Dziennikarz, jak si okazuje, cae ycie pi, a jego stosunki rodzinne nie naleay do najlepszych. Zwraca uwag obojtno, niekiedy nawet pogarda, jak Jonasz ywi do crek. One te traktuj go z dystansem, pomne dowiadcze z przeszoci. Jedna z nich mwi ojcu: Wiesz co, jeste waciwie do przeraajcy. Nie ma ci. W jakim sensie nigdy ci nie byo, wypomina mu uciekanie z domu w prac, brak zainteresowania, bliskoci. Wsplny pobyt nad morzem staje si okazj do rozliczenia z przeszoci, ale czy stanie si rwnie szans na pogodzenie si z najbliszymi?
Szwedzki okadki znakomicie oddaj klimat obu powieci.
A w filmie polskim, prosz pana, to jest tak
Soneczne miasto to chyba prba pjcia przez Tove Jansson w nowym kierunku. Nie chodzi tu tylko o florydzk sceneri, ktra tak ostro kontrastuje z tym, do czego u tej autorki przywyklimy. Sama opowie te ma by bardziej rozbudowana, wielowtkowa, czemu suy czsta zmiana perspektywy: poznajemy kolejnych bohaterw, towarzyszymy im przez jaki czas, by pniej przenie uwag na kogo innego. Ogldamy ich oczami innych i ich wasnymi, konfrontujc to, co myl o nich wsplokatorzy, z wasnymi przemyleniami postaci. Si rzeczy tempo jest rwnie powolne jak emeryckie ycie, drobiazgi urastaj do rangi powanych problemw, wszystko grznie w epizodach zapewne w danej chwili wanych dla postaci, ale mao zajmujcych dla czytelnika. Ta krtka powie w swojej niespiesznoci jest wrcz mczca, cho przecie porusza wane kwestie zmiany pokole, samotnoci, staroci, odchodzenia. Troch przypomina te stare filmy, w ktrych bohaterowie prowadz rozmowy bez pocztku i koca, rzucaj aluzje i patrz na siebie znaczco (a si samo nasuwa: A w filmie polskim, prosz pana, to jest tak: nuda Nic si nie dzieje, prosz pana. Nic).  To zupenie nie mj klimat. Normalnie Patrz, patrz na to No i a mi si chce wyj z kina, prosz pana I wychodzꅔ. Nie wyszedem przez kocem jedynie z recenzenckiego obowizku. Kamienne pole natomiast pasuje do opowiada z Podry z maym bagaem, jest podobnie ascetyczne i chodne (cho duo dusze), z gwnym bohaterem, ktrego trudno polubi. Stopniowe pogbianie postaci Jonasza sprawia, e z wolna zaczynamy nie tyle czu do niego sympati, ile raczej troch lepiej go rozumie. Ten tekst nie zaskakuje i gdyby kto chcia przeczyta tylko jeden utwr Tove Jansson dla dorosych, byby w sam raz.

Mczyzna przenoszony przez wiatr (Pyun Hye-young, Popi i czerwie)
Popi i czerwie
Na bohatera Popiou i czerwieni, w przeciwiestwie do Jzefa K., nikt nie zrobi doniesienia, ale i tak pewnego dnia, zaraz po wyldowaniu w kraju bez nazwy, zosta zatrzymany jako podejrzany o przenoszenie wirusa, ktry wywoa epidemi w owym pastwie. Nieporozumienie szybko si wyjanio i mczyzna mg uda si do mieszkania, ktre wynaja dla niego macierzysta firma: zosta bowiem oddelegowany do centrali na praktyk, mimo i w swoim lokalnym oddziale nie wyrnia si niczym szczeglnym.
Miasto w oparach pestycydu
Miasto, do ktrego trafi, wyglda do przeraajco. Wszdzie le worki ze mieciami, ktrych nie ma kto uprzta, bo trwa strajk, po ulicach kr pojazdy opryskujce wszystko rodkiem dezynfekujcym, a nieliczni przechodnie przemykaj pod cianami. Na mczyzn nikt nie czeka, dostaje jedynie przez telefon zdawkow informacj, e nie moe na razie podj pracy, a na dodatek traci walizk ze wszystkimi rzeczami. Gdy dodzwania si do znajomego w kraju, syszy szokujc informacj, a na domiar zego blok, w ktrym mieszka, zostaje objty kwarantann. Strach i nieznone napicie podpowiadaj mu rozpaczliw decyzj.
Wsplczesny Jzef K.?
Zbyt dawno temu czytaem powieci Kafki, eby wdawa si w analogie wykraczajce poza widoczne na pierwszy rzut oka podobiestwa (moe zreszt nie trzeba si ich dopatrywa?): anonimowy bohater, o ktrym niewiele wiemy, rzucony w wiat, ktrego nie rozumie z powodu nieznajomoci jzyka i (chyba) rnic kulturowych, izolacja, niewiadoma przyszo, narastajcy lk i stres, bdzenie w miejskim labiryncie I tak jak Jzef K. bohater nie ma pojcia, co zadecydowao o tym, e znalaz si w tej sytuacji: wola wszechmocnej centrali firmy czy intrygi na szczeblu lokalnym? Duszna atmosfera, w ktrej yje, udziela si czytelnikowi. Pierwsza cz Popiou i czerwieni naprawd robi wraenie.
Korposzczur  szczuroap?
Widzimy, jak mczyzna prowadzi ycie bezdomnego w parku: nawet tam musi bra udzia w ostrej rywalizacji, by przey, by zdoby co do jedzenia, nie straci miejsca na awce. Egzystuje, ale gnbi go odcicie od wszystkiego, do czego przywyk: Jego poczucie nieszczcia wynikao z zaoenia, e ju nigdy moe nie zanurzy si w zwyk codzienno. Jego rozpacz, e nigdy nie wrci na swoj drog, ciya mu niesychanie. A o powrocie na utart drog nie ma mowy, mimo usilnych stara bohater nie moe nawiza kontaktu ze swoj przeszoci i musi ksztatowa ycie na nowo. Typowy korposzczur zmienia si w szczuroapa, bo ma wrodzony talent do apania tych gryzoni. Ta umiejtno moga zadecydowa o wyrzuceniu go na margines spoeczestwa, by moe ona pozwoli mu wrci.
Mczyzna przenoszony przez wiatr
Popi i czerwie to powie intrygujca, cho troch nierwna. Kada z trzech czci ksiki to obraz kolejnego etapu ycia bohatera: pierwsza pokazuje korposzczura rzuconego do ogarnitego epidemi miasta, jest niepokojca i klaustrofobiczna; druga to obraz rozbitka grzebicego w mietnikach i kanaach, ogarnitego poczuciem straty; wreszcie mamy obraz czowieka, ktry prbuje si pozbiera, wykonujc prac pariasa i prbujcego powiza nici czce go z przeszoci. Historia, ktra zapowiada si na thriller, okazuje si opowieci o tym, jak kruche s podstawy naszego codziennego ycia: czynniki, na ktre nie mamy adnego wpywu, mog w jednej chwili je zniszczy, rzuci nas w obce miejsce, uczyni nikim, ludmi, ktrych nie rozpoznaje aden system, do ktrych nikt si nie przyznaje. Bohater przyby do tego miejsca, gotowy na nowy pocztek, pewny, e wszystko pjdzie we waciwym kierunku  jak kto, kto otrzyma dar nowego ycia, a sta si czowiekiem unoszcym si w powietrzu, mczyzn przenoszonym przez wiatr, wyrzutkiem, domniemanym kryminalist odcitym od przeszoci. Pyun Hye-young w niedugiej powieci zawara spory adunek emocjonalny i pokazaa mechanizm rozpadu unormowanej egzystencji. To skondensowanie objtoci i emocji jest cech wspln koreaskich powieci, ktre dotd przeczytaem. W porwnaniu z coraz bardziej rozdtymi dzieami z Zachodu robi bardzo korzystne wraenie i na pewno warto je pozna. Popi i czerwie bdzie w sam raz na pocztek.

Patchwork niedbale zszyty (Anna Mieszkowska, Mistrzowie kabaretu)
Mistrzowie kabaretu
Przedwojenne kabarety obrosy legend: wielkie gwiazdy, wielkie szlagiery, cekiny, pira i oczywicie schody jak w Casino de Paris. Pewnie wszyscy potrafimy zanuci Mio ci wszystko wybaczy, a nazwa Qui pro quo brzmi znajomo, ale czy nasza wiedza siga gbiej ni barwne obrazki z kilku filmw w stylu Halo Szpicbrdka?
Autor i konferansjer
Ksika Anny Mieszkowskiej moga by dobr okazj do dokadniejszego zapoznania si z sylwetkami dwch wybitnych twrcw kabaretowych midzywojnia: autora piosenek Mariana Hemara oraz konferansjera Fryderyka Jarosyego, ukazanymi na tle historii wczesnej rozrywki. Ich drogi zawodowe zbiegy si na pocztku lat dwudziestych, kiedy wsppracowali w licznych, niekiedy majcych krtki ywot teatrzykach; poczya ich przyja, a rozdzielia wojna. Niestety Mistrzowie kabaretu pozostawiaj potny niedosyt, a przede wszystkim poczucie, e autorka nie potrafia ogarn bogatych materiaw, ktre pieczoowicie zgromadzia przez lata.
Szczliwe czasy
Bardzo interesujcy jest pocztek, z opisem pochodzenia i modoci obu bohaterw. Marian Hemar, urodzi si we Lwowie w rodzinie ydowskiej i by bratem ciotecznym Stanisawa Lema. Wczenie pokn teatralnego bakcyla, zacz pisa satyry i piosenki, a w 1924 roku przenis si do Warszawy, gdzie wkrtce zasyn jako twrca licznych szlagierw. Fryderyk Jarosy pochodzi z Pragi, po wybuchu rewolucji uciek z Rosji do Berlina, gdzie poczy go romans ze synn aktork Olg Czechow. Nawiza wtedy wspprac z kabaretem Niebieski Ptak i z nim przyjecha do Warszawy, gdzie zapuci korzenie. Nauczy si polskiego i z charakterystycznym akcentem prowadzi konferansjerk kolejnych kabaretowych przedstawie. To jemu zawdziczamy odkrycie i wylansowanie Hanki Ordonwny, dyrektorowa te licznym teatrom. Opowie o zotym pitnastoleciu polskiego kabaretu (19241939) powinna si wic a skrzy od byskotliwych anegdot, historii romansw, opisw kolejnych premier. I waciwie wszystko to w niej jest, ale odnosiem wraenie, e tekst si nie klei, nie ma rytmu, nie wciga. Okres ten opisany jest zreszt na zaledwie stu stronach, pozostaje wic wraenie pewnej pobienoci. A co gorsza  obaj bohaterowie pokazywani s obok siebie: trudno zrozumie, dlaczego autorka wanie te dwie postacie postanowia poczy, bo jako ywo o czcych ich zwizkach dowiemy si bardzo niewiele.
Jarosy i Hemar przed wojn.
W odziach samotnych
To wraenie odrbnoci pogbia si dalej, przy opisie przej wojennych i powojennych Hemara i Jarosyego. Hemar, jako autor piosenek wyszydzajcych Hitlera, wyjecha we wrzeniu 1939 roku i przedosta si na Zachd, gdzie ostatecznie pracowa dla polskiego wojska. Jarosy pozosta w kraju; aresztowany przez Niemcw uciek, pniej musia si ukrywa, trafi do obozu, a po jego wyzwoleniu pozosta na Zachodzie. I znowu wida w tej czci zachwianie proporcji: losy Hemara omwione s do obszernie, Jarosyego za mocno pobienie i chaotycznie, do tego stopnia, e z trudem mona je odtworzy (gdybym nie zna Urodzi go Niebieski Ptak Stefanii Grodzieskiej, miabym z tym spore problemy). Na pewno jednak jest lepiej ni w partiach wczeniejszych, pojawiaj si emocje i wzruszenie, na przykad gdy czytamy, co Hemar napisa w 1943 roku:
Jestemy rozbitkami wiata, storpedowanego przez niemieck agresj, hitlerowsk zbrodni. Opucilimy statek toncy i teraz w odziach samotnych, w odziach na wielkim morzu obkanych pyniemy ku nowym ldom. Z tego wiata , ktregomy bronili, z dobytku, ktry tonie, musimy ocali, wzi z sob na drog i do ldw, do ktrych zmierzamy  dowie to, co najwaniejsze. Co byo w tamtym wiecie najlepsze, co bdzie w kadym przyszym najwicej warte: honor czowieka. Wolno czowieka. Szacunek dla czowieka.
Ldy, do ktrych zmierzamy
Nowym ldem, do ktrego zmierzali, okazaa si Wielka Brytania, gdzie Hemar i Jarosy prbowali odbudowa swoje ycie  i powrci do tego, co kochali i co umieli robi najlepiej: do teatru. Niestety zapotrzebowanie na polski teatr w Londynie okazao si znikome i wszystkie prby pracy w tym kierunku spezy na niczym. U obu twrcw narastao rozczarowanie now sytuacj yciow. Jarosy popad w bied, chorowa, wreszcie zmar w 1960 roku. Hemar utrzymywa si z pisania m.in. dla Radia Wolna Europa; mnstwo zreszt miejsca powica Mieszkowska jego negocjacjom z rozgoni w kwestii honorariw, kady dolar, kady funt mia znaczenie. Zmar w 1972 roku.
Fryderyk Jarosy po wojnie i pocztek jego listu do Hemara.
Patchwork niedbale zszyty
Napisaem na pocztku, e Mistrzowie kabaretu to moga by dobra okazja do pogbienia wiedzy o dwch znakomitych twrcach. Niestety tak si nie stao. Ksika, majc dwch bohaterw, w zasadzie nie ma adnego; trudno si na ktrym skupi, skoro za chwil autorka przeskakuje do drugiego, na dodatek zbyt sabo akcentujc te momenty ich biografii, kiedy ze sob wsppracowali. Jarosy wypada bardzo blado, poza rozdziaem pocztkowym, Hemar potraktowany zosta askawiej; sporo dowiadujemy si na przykad o jego filozofii twrcy piosenek i stosunku do wasnych utworw (Napisaem kilka tysicy piosenek. O wiele za duo. Jest wrd nich tylko kilka, o ktrych czasem myl, e chciabym, aby mnie przeyy). Atrakcyjny materia, zapewne w wielu miejscach podajcy pewne fakty i rda po raz pierwszy, peen interesujcych, dobrze zakomponowanych ilustracji, smakowitych cytatw, nie skada si na rwnie atrakcyjn cao. Przypomina patchwork: z daleka barwny i pocigajcy, ale ogld z bliska pokazuje, e jest pospiesznie sfastrygowany ze le dopasowanych atek; szwy si roza, a tu i wdzie wrcz zieje dziura. Powtarzanie pewnych informacji, a brak innych, nage przeskoki w opowiadaniu, przypisy umieszczone w niewaciwych miejscach ka mi podejrzewa, e ta ksika moga powstawa w drodze kopiowania i sklejania fragmentw wczeniejszych publikacji Anny Mieszkowskiej  a ma ona na swoim koncie i biografi Hemara, i Jarosyego. Poniewa nie znam tych ksiek, to jest to tylko hipoteza, ale bardzo prawdopodobna, moim zdaniem. Wielka to szkoda, e dysponujca tak wielk wiedz autorka przedstawia czytelnikom rzecz tak niedopracowan. I Hemarowi, i Jarosyemy naley si duo lepsza wsplna biografia, ale musimy na ni poczeka.

Pranie literackie, cz. 4: Najlepiej suszy bielizn na wieym powietrzu
Kiedy ju umczona kobieta wiejska przeliczya kilogramy myda na sztuki bielizny i objto kota, aby doprowadzi bielizn i odzie do niepokalanej czystoci, moga przej do czynnoci wykoczeniowych.
Chlorkowanie bielizny
Umiejtne chlorkowanie bielizny wybiela poke i zapuszczone sztuki. Dobrze jest wychlorkowa raz do roku ca bielizn. Ptno nabiera przez to biaoci i wyglda jak nowe.
Chlorek zagotowujemy w garnku i cedzimy przez szmatk lub sito do balii z wod, w ktrej nastpnie zanurzamy bielizn na par godzin. Cedzenie chlorku jest konieczne, gdy nie rozpuszczona grudka proszku moe wypali dziur. Zawodowe praczki wyprbowuj moc wody z chlorkiem w ten sposb, e odrobin wody bior na jzyk i jeli bardzo piecze, dodaj jeszcze wody, gdy roztwr jest za mocny i moe spowodowa zniszczenie bielizny.
Chlorkuje si bielizn ju upran  przed pukaniem i krochmaleniem. Po chlorku trzeba bielizn puka jeszcze staranniej, a jeszcze lepiej po wypukaniu pozostawi w wodzie na kilka godzin.
Krochmalenie i farbkowanie
Krochmalenie bielizny nadaje jej odpowiedni sztywno i gadko, przez co duej utrzymuje si w czystoci. Farbkowanie bielizny, szczeglnie starszej i nieco pokej, przywraca biay kolor.
Krochmal moemy sporzdzi sami. Do gotujcej si wody wlewamy rozrobion dokadnie w zimnej wodzie bia mk pszenn albo kartoflan. Uzyskan w ten sposb przezroczyst, galaretowat mas cedzimy przez sito i dodajemy do wody przy ostatnim pukaniu bielizny.
Do przygotowania krochmalu na 100 sztuk bielizny uywamy okoo p kg mki, ktr rozgotowujemy w 810 litrach wody.
Bielizn farbkujemy rwnoczenie z krochmaleniem, zabarwiajc wod z krochmalem farbk zawizan w szmatce i sparzon wrztkiem. Farbki nie naley sypa wprost do wody, gdy zbija si w grudki, ktre pozostawiaj niebieskie plamy na bielinie. Ilo farbki zalena jest od upodobania gospodyni.
Suszenie bielizny
Najlepiej suszy bielizn na wieym powietrzu. Bia bielizn powinno si wiesza w socu, kolorow w cieniu. Podczas wiatru uywamy specjalnych drewnianych spinaczy do przytrzymywania bielizny. Przed rozwieszeniem bielizny na strychu naley wytrze sznury szmat. Bielizn zdejmuje si, gdy jeszcze niezupenie przescha.
Maglowanie
Bielizn pocielow, rczniki i obrusy naley po wysuszeniu maglowa. Uatwia to prasowanie, a nawet moe je zastpi, gdy chodzi o przecierada, rczniki, cierki i poszewki. Na wsi niestety rzadko spotyka si wiksze magle, a rczne maglowanie jest mczce.
W spdzielniach produkcyjnych, pastwowych gospodarstwach rolnych lub przy gminnych spdzielniach nie trudno wybudowa duy magiel. Moe go atwo wykona kady wiejski stolarz. Najprostszy magiel mona zrobi z gadkiego prostoktnego stou i skrzyni tej samej wielkoci (o wymiarach mniej wicej 1 na 2 m), wypenionej kamieniami oraz dwch wakw o dugoci odpowiadajcej szerokoci stou.
Bielizn nawija si na waki, ktre kadzie si na dwch kocach stou i przez przesuwanie na nich skrzyni magluje si. Skrzynia musi by przymocowana tak, aby przy przesuwaniu nie spadaa.
Aby posugiwa si wykonanym w ten sposb maglem, potrzeba zazwyczaj dwch osb. W duych maglach bielizn na waku owija si w ptno, tak zwany maglownik. Przy maglowaniu trzeba pamita o rwnym i cisym nawijaniu bielizny na waek. Nie naley maglowa bielizny z guzikami, ktre atwo pkaj.
Prasowanie
Prasujemy na stole lub na specjalnej desce okrytej kocem lub suknem; na koc kadziemy kawaek biaego ptna. Na wysokim stoeczku lub stoliku naley przygotowa podstawk do odstawiania elazka, miseczk z wod i czyst szmatk do zwilania materiau oraz rkawnik lub specjaln poduszeczk, ktre uatwiaj dokadne wyprasowanie rkaww, ramion, karczkw.
Przed prasowaniem, zwaszcza bielizny, powinno si przygotowa roztwr zimnej wody z boraksem (3 yeczki boraksu na jedn szklank wody), ktrym zmywamy plamy w razie lekkiego przycenia bielizny elazkiem.
Wysuszon bielizn trzeba zwily i dokadnie zwinit odoy na pewien czas, aby zwilgotniaa. Bielizn zwilon trzeba jednak uprasowa tego samego dnia, gdy odoona na kilka dni pokryje si plamkami pleni, a materia zbutwieje. Wilgotnej i krochmalonej bielizny nie naley prasowa zbyt gorcym elazkiem, gdy atwo wtedy przypala si.
Prasowanie bielizny pocielowej zaczynamy od koronek, zaszewek, falbanek i innych drobnych szczegw. W koszulach mskich prasujemy najpierw rkawy, nastpnie ty, potem przd, a na kocu konierz. Konierzyki i mankiety koszul mskich naley prasowa po lewej stronie, a po prawej tylko wygadza. Zaamania zwilamy szmatk i odprasowujemy na nowo.
Cig dalszy nastpi

Czerwone i czarne (Guareschi, Ciao, don Camillo)
Ciao, don Camillo
Piset stron lektury zabawnej, dramatycznej, wzruszajcej i inspirujcej. O mioci i nienawici, wsppracy i rywalizacji, przyjani i wrogoci, konfliktach i ich zaegnywaniu, wierze i jej braku, kompromisach, o szlachetnym powiceniu i maodusznym egoizmie. Wszystko w scenerii Niziny Padaskiej, gdzie czarni i czerwoni walcz o wpywy, ale zawieszaj animozje, gdy w gr wchodzi pomoc potrzebujcym i dziaanie dla wsplnego dobra.
Dwa ywioy
Tamtejsze mae miasteczka s do siebie bliniaczo podobne:
Wbijasz nk od cyrkla w samiutkim rodku placu, zataczasz okrg na siedemdziesit czy sto metrw i ju wkoo masz wszystko: koci, cmentarz, szko, spdzielni czerwonych, knajp  ktra nazywa si jednak delikatesy, bo sprzedaje papierosy i artykuy spoywcze  dworzec autobusowy, piekarni, myn, wag, pomnik, fryzjera, ktry by moe jest rwnie krawcem [], przychodni z lekarzem rejonowym, mechanika z przylegym dystrybutorem benzyny, przedszkole, kowala, stolarza i sup linii elektrycznej ze swoj fantastyczn dwudziestopiciowatow arwk, ktra stanowi owietlenie miejskiego centrum.
W takiej wanie metropolii dwa ywioy  proboszcz Don Camillo i wjt Peppone  nieustajco cieraj si ze wzgldw ideologicznych. Silni i zawzici, ostro rywalizuj zreszt w kadej dziedzinie. Wjt przewodzi bowiem lokalnym komunistom, pleban za stoi na czele opozycji. Przy kadym kontakcie a iskrzy, a jednak miasteczko wci stoi, obaj rywale za wci yj.
Dla dobra wsplnego
Bo bez wzgldu na to, co wygaduj publicznie i co wypisuj w rozklejanych na murach odezwach, obaj s ludmi wraliwymi na krzywd innych i przepojonymi poczuciem sprawiedliwoci. Wielokrotnie zdarzao si im, e w tajemnicy przed wszystkimi wspomagali rozmaitych nieszczliwcw, a nawet na wasn rk karali niegodziwych. Ci dwaj najbardziej zawzici wrogowie s te najszczerszymi przyjacimi i nic tego nie zmieni, choby codziennie brali si za by  a zdarza im si to nader czsto i to w sensie zupenie dosownym. Kady z nich musi trzyma fason przed swoimi, ale kiedy ju si wykrzycz, id po rozum do gowy, przypominaj sobie wsplne przejcia i dochodz do kompromisu. Dobro najsabszych, dobro caej spoecznoci  to si liczy dla nich obu.
May wiatek
Dwie tak barwne i dynamiczne postacie przykuwaj uwag czytelnika, ale nie znaczy to, e monopolizuj opowiadania Guareschiego. Poniewa poza wjtem i proboszczem jest jeszcze cay may wiatek Niziny: ideowi komunici, skonni do bitki i siowych rozwiza, wykpiwajcy wiar i stare zwyczaje, bogaci waciciele ziemscy i biedni dzierawcy, znueni komiwojaerowie, starzy tyrani terroryzujcy swe rodziny, skpcy i modzi, ktrzy chc zmienia wiat i ktrzy stawiaj si rodzicom. Jest te mnstwo postaci kobiecych: fanatycznych komunistek, zmizerowanych wdw i wyrobnic, ale rwnie twardych on i matek, gotowych na wszystko dla swych dzieci. Ile razy energiczny i nieustpliwy Peppone musia kapitulowa przed swoj maonk? Ile razy przekonania polityczne i mskie zacietrzewienie okazyway si sabsze od tradycji, ktrej straniczkami byy kobiety? Nader czsto. Nad tym wszystkim za czuwa dobrotliwy Chrystus, ktry skonny jest wiele wybaczy sabym i grzesznym, ale ktry rwnoczenie da, by w imi dobra nie dopuszczano si niegodziwoci.
Nie ma nudy
Ciao, don Camillo, ostatni tom humoresek Guareschiego, jest smakowicie obszerny: mona si delektowa pojedynczymi tekstami, mona go czyta jednym cigiem, bo rnorodno tematw, postaci, nastrojw daje gwarancj, e nie bdziemy si nudzi. Zreszt cay cykl o maym wiatku don Camilla zapewnia mnstwo dobrej zabawy, ale i okazji do refleksji nad ludzk natur. U Guareschiego dobro zawsze zwycia nad zem i ideologicznym fanatyzmem, a w imi dobra nawet przeciwnicy cz swe siy. Za wyrzdzone krzywdy trzeba zapaci, a honor i pomylno lokalnej spoecznoci waniejsze s ni polityczne wskazwki z partyjnej centrali (a niekiedy te z biskupiej kurii). Czasem osignicie szlachetnego celu wymaga mnstwa wysiku albo signicia po ukryty karabin maszynowy, ale ostatecznie ad zostaje przywrcony. Historie o don Camillu i Peppone s krzepice i pene ciepa. Autor wyranie pokazuje, po ktrej ze stron si opowiada, ale nie szydzi z ludzkich przywar, on pochyla si nad nimi z wyrozumiaoci. Czowiek jest tylko czowiekiem, ze wszystkimi swoimi sabociami, a pki tli si w nim iskra dobra, jest dla niego szansa. Nawet jeli nosi na sercu czerwon legitymacj partyjn.